Ben ik gek aan het worden? Of is dit gewoon de overgang?

Menopauze is niet langer een woord dat niet hardop uitgesproken mag worden. Generatie X is de eerste generatie vrouwen die, nu ze de middelbare leeftijd hebben bereikt, openlijker spreekt over de uitdagingen die de overgang met zich meebrengt en naar oplossingen zoekt. Zelfs bekende vrouwen (zoals Halle Berry, Drew Barrymore, Naomi Watts) hebben er geen moeite mee om te praten over hun opvliegers, vaginale droogheid en nachtelijk zweten. Maar het is niet alleen je lichaam dat het zwaar te verduren krijgt. Ook je hersenen kunnen eronder lijden.

De perimenopauze, de fase die voorafgaat aan de menopauze, begint wanneer de menstruatiecyclus zeven of meer dagen begint te variëren en eindigt 12 maanden na de laatste menstruatie. Deze fase kan tot tien jaar duren en wordt steeds vaker in verband gebracht met veranderingen in de mentale gezondheid.

“Stemmingswisselingen zijn typisch voor de perimenopauze”, zegt Dr. Pauline Maki, hoogleraar psychiatrie, psychologie en verloskunde en gynaecologie aan de Universiteit van Illinois in Chicago. Onderzoek toont aan dat vrouwen in de perimenopauze 40% meer kans hebben op depressie dan vrouwen die nog niet in de menopauze zijn.

Hormonale schommelingen spelen een belangrijke rol. Dr. Lisa Mosconi, neurowetenschapper en auteur van The Menopause Brain, schrijft dat oestrogeen meehelpt bij de aanmaak van stemmingsregulerende neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en GABA. Oestrogeen beïnvloedt ook de HPA-as, die helpt bij het reguleren van onze stressrespons.

Maar, verduidelijkt Maki, stemmingswisselingen hebben niet alleen te maken met het afnemen van hormonen. “Het gaat niet om het verlies, maar om de schommelingen”, zegt ze. Deze schommelingen – de ene dag een piek in oestrogeen en de volgende dag een dieptepunt – kunnen depressies veroorzaken, vooral bij stress. “Een grotere onregelmatigheid in oestradiol kan een voorspeller zijn voor het ontstaan van perimenopauzale depressies.”

Hersenscans bevestigen dit. Dr. Judith Joseph, gecertificeerd psychiater en auteur van High Functioning, verwijst naar onderzoeken waarin hersenscans zijn gemaakt die een afname van grijze hersenmassa laten zien (wat belangrijk is omdat daar de neuronen of hersencellen zich bevinden) en dat het gebruik van menopauzale hormoontherapie of MHT (ook beter bekend als hormoonvervangende therapie of HRT) mogelijk voordelen heeft ter bescherming van de hersenen.

“Een studie toont aan dat de hersenen de oestrogeenreceptoren beginnen te reguleren, alsof ze meer netten maken om meer oestrogeen op te vangen”, zegt Joseph. “De verwardheid of het verdriet dat je voelt zit niet alleen in je hoofd, het is een symptoom van wat er in je hoofd omgaat.”

Je kunt last krijgen van angst, depressie, woede, stemmingswisselingen: het hele spectrum aan emotionele toestanden. Joseph vertelt dat veel van haar patiënten in de perimenopauze melden dat ze zich verdrietig, humeurig en prikkelbaar voelen. Maar omdat deze symptomen niet zo ernstig of aanhoudend zijn als bij een ernstige depressieve stoornis (klinische depressie), worden ze vaak niet opgemerkt door anderen.

“Vrouwen zullen zich niet helemaal zichzelf voelen: een beetje down, prikkelbaar, alsof hun geduld op is. Ze zijn wat angstiger, minder gemotiveerd, alsof ze constant last hebben van PMS. Maar omdat ze vrijwel normaal blijven functioneren, merkt niemand anders daar iets van”, vertelt Hadine Joffe, MD, hoogleraar psychiatrie aan het Brigham & Women’s Hospital.

Cognitieve symptomen zoals vergeetachtigheid en verwardheid komen ook vaak voor. Voor sommigen is dit zo storend dat ze ADHD vermoeden. Maar zoals Joseph uitlegt: “Als je geen ADHD hebt gehad in je jeugd en plotseling symptomen van vergeetachtigheid en een gebrek aan organisatie krijgt op middelbare leeftijd, is dit waarschijnlijk perimenopauzale of menopauzale verwardheid.”

Meer informatie over verwardheid tijdens de menopauze

De middelbare leeftijd brengt sowieso al uitdagingen met zich mee die hun tol eisen op emotioneel vlak: carrière, zorg voor anderen, veranderende relatie, ... Voeg daar nog fysieke veranderingen aan toe, zoals gewichtstoename, verlies van libido en slecht slapen, en je hebt de perfece combinatie voor mentale druk.

Vrouwen met een voorgeschiedenis van stemmingsstoornissen lopen mogelijk meer risico. En volgens Maki krijgt het merendeel van de vrouwen die eerder in hun leven een klinische depressie hebben gehad, daar opnieuw mee te maken.

Een van de belangrijkste manieren om je voor te bereiden op mogelijke stemmingswisselingen tijdens de perimenopauze is door eerst te erkennen dat ze bestaan. Veel vrouwen zijn gewend om de behoeften van anderen voorop te stellen en hun eigen worstelingen te verbergen. Steun van vrienden en zorgverleners is essentieel.

Joffe zegt dat hormoontherapie gunstig kan zijn voor vrouwen die kampen met opvliegers en situationele depressies, en voegt eraan toe dat het vaak wordt gecombineerd met SSRI's en cognitieve gedragstherapie. Als dit echter niet helpt, zegt ze dat je niet moet aarzelen om terug te gaan naar je arts. “Ik zeg altijd tegen mensen dat ze niet te lang moeten wachten om terug te gaan en te zeggen dat het niet werkt.”

Verwachtingen scheppen kan helpen. Joseph moedigt vrouwen aan om zich vanaf hun late dertiger jaren voor te bereiden op de perimenopauze. Voor zwarte vrouwen zelfs al eerder, omdat zij deze fase vaak vroeger en intenser doormaken.

Regelmatige lichaamsbeweging, evenwichtige voeding, sterke sociale banden en goede slaap helpen allemaal om de symptomen te verzachten. En hoewel voorbereiding goed is, is paniek zaaien dat niet. “De meeste vrouwen krijgen geen ernstige stemmingsproblemen”, zegt Joffe.

Deze inhoud is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen medisch advies, diagnose of behandeling. Het mag niet worden beschouwd als vervanging voor advies van een arts of andere zorgverlener.